Бөөрний чулуу

buurniichuluu.jpg



Тодорхойлолт

Бөөрны чулуу гэдэг нь жижиг кристалаас үүссэн хатуу бөөгнөрөл юм.
1 болон үүнээс илүү чулуу нь бөөрөнд байх боломжтой байдаг.
Шинж тэмдэг
Гол шинж тэмдэг нь гэнэт гарч ирнэ, ихээхэн өвдөлт мэдрүүлж мөн гэнэтхэн алга болдог байна.

•    Тэрхүү өвдөлт нь нурууны хажуу талаар болон хэвлий хэсгээр илүү ихээр мэдрэгддэг.

•    Түүнчлэн салтаа болон төмсөгний хэсгээр өвдөлт даамжран мэдрэгддэг байна.

Бусад шинж тэмдэгүүд:
•    Шээхэд шээсний өнгө хэвийн бус байх
•    Шээс нь цустай байх
•    Даарах
•    Халуурах
•    Дотор муухайрах
•    Бөөлжих гэх мэт байна.

Шалтгаан болон эрсдэл
Бөөрний чулуу нь шээс тодорхой нэгэн бодисуудыг хэтэрхий их агуулахад үүсдэг өвчин. Тэдгээр бодисууд нь бөөрний чулууг үүсгэдэг жижиг кристалуудыг бий болгодог зүйлүүд юм. Бөөрний чулуу нь үүсэх хамгийн том хүчин зүйл бол хуурайшилт юм.

Бөөрний чулуунууд нь шээс давсаганд ороход тэдгээр чулуунууд нь хоолойгоор дамжин явж эхлэх тэр үе хүртэл ямар нэгэн шинж тэмдэг үзүүлдэггүй байна.

Харин энэ зүйл эхлэхэд чулуунууд нь шээс гадагшлахад саад учруулдаг юм байна.  Энэ нь бөөр болон бөөрний хавдар гэдэг өвчний нэгэн шалтгаан болдог байна. Энэхүү өвчин нь маш аюултай өвчин юм байна. Бөөрний чулуу бол түгээмэл өвчин юм. Бөөрний чулуутай болсон хүн цаашдаа дахиад л бүр илүү их чулуутай болдог

Бөөрний чулуу нь бага насны хүүхдэд илүү их тохиолддог өвчин. Зарим  нэгэн төрлийн чулуунууд нь ойр дотныхон гэр бүлийхэнд нь халдах аюултай байдаг. Тодорхой нэгэн төрлийн чулуунууд нь гэдэсний өвчин бөөрний                      согог зэргээр илэрч болдог. Олон төрлийн бөөрний чулуунууд байдаг. Яг нарийн шалтгаан нь чулууны хэлбэрээс болдог. Кальцийн чулуунууд бол түгээмэл чулуунууд юм. Эдгээр чулуунууд нь эмэгтэйгээс илүү эрэгтэй хүнд илүү их тохиолддог бөгөөд 20-30 насныханд голцуу илэрдэг юм байна. Кальцууд нь чулууг үүсгэдэг оксалэт (түгээмэл байдаг бодис), фосфат, карбонот, гэх мэт бодисуудтай нэгддэг.

Оксалэт бол одоогоор тодорхой нэгэн хоол хүнсэнд агуулагддаг бодис юм. Нарийн гэдэсний өвчин нь кальцийн оксалэт чулууг үүсгэх эрсдэлийг илүү ихээр нэмэгдүүлдэг.

Cystine чулуунууд бол cystinuria-тай хүмүүст үүсэж болно. Энэхүү хямрал нь гэр бүлийхэнд нөлөөлдөг бөгөөд цаашлаад эр эм хүмүүст  хоёуланд нь нөлөөлдөг юм байна.

Struvite-ийн чулуу нь шээсний tract халдвартай эмэгтэйчүүдэд ихэвчлэн байдаг. Эдгээр чулуунууд нь маш том болдог бөгөөд бөөр, ureter мөн давсганд саад учруулдаг юм байна.

Оношлогоо

Энэхүү өвчин нь өвчин намдаагч хийлгэх шаардлагатай байдаг тийм хүнд өвчин юм. Хэвлий нурууний хэсгээр хөндүүрлэж бас болно.

Бөөрний чулууны шинжилгээнд дараах зүйлүүд багтдаг.
•    Яг ямар хэлбэрийн чулуу гэдгийг үзүүлдэг шинжилгээ.
•    Uric acid-н түвшин
•    Кристал болон шээсэн дэх улаан цусан эсний байдлыг харах urinalysis

Ureter-н бөглөрөл болон чулуунуудыг үүнээс харж болно.
•    Хэвлийн хэсгийн СТ
•    Хэвлийн хэсгийн  / бөөрний MRI
•    Хэвлий хэсгийн рентген зураг авах
•    Судасны pyelogram (IVP)
•    Бөөрний хэт авиа
•    Ритрогрэд pyelogram
Шинжилгээ нь кальцийн, оксилэтийн түвшин шээс юм уу цусан дахь uric acid-н түвшинг харуулдаг.

Эмчилгээ

Эмчилгээний гол зорилго нь бодисуудыг бууруулах (багасгах) болоод цаашид үүсэж болох бодисуудаас урьдчилан сэргийлэх юм. Жижиг хэмжээний бөөрний чулуунууд нь ихэвчлэн халдаадаг юм. Эмчилгээ нь ямар төрлийн чулуу болон хэр хүндрэлтэй бодисууд байгаагаас хамаарч өөр өөр байдаг байна. Ноцтой (хүнд) бодистой хүмүүсийг эмнэлэгт эмчлүүлэх шаардлагатай байдаг.
Чулуу сувгаар дамжин өнгөрөхөд шээс шүүгдэж чулуу үлдэж ямар төрлийн гэдэг нь тогтоогддог. Маш их хэмжээний шээсийг бий болгохын тулд өдөр бүр дор хаяж 6-8 аяга ус уугаарай. Зарим хүмүүс судсаараа шингэн авах хэрэгтэй байдаг. Өвчин намдаагч нь бөөрний чулуу өнгөрөхөд мэдрэгдэх тэр өвдөлтийг хянахад тус болдог байна. Их өвдөлтийн үед та ibuprofen гэх үрэвслийн эсрэг эм уух юм уу эсвэл мэдээ алдуулагч тариа хийлгэх хэрэгтэй. Чулууны хэв маяг хэлбэрээс хамаарч эмч чинь чулууны бүрдэлийг багасгах юм уу чулуунаас шалтгаалсан бодисуудыг үгүй хийх жор бичиж өгч болно.

Хэрэглэх (уух) эмүүдэд дараах эмүүд багтана. Үүнд:

•    Allopurinol (uric acid-н чулуунд зориулагдсан)
•    Антибиотик (Struvite чулуунд зориулагдсан)
•    Diuretics
•    Фосфатын уусмал
•    Sodium bicarbonate эсвэл sodium citrate (энэ нь шээсийг илүү шүлтлэг болгодог)

Хэрвээ
•    Чулуу нь хэтэрхий том
•    Чулуу нь нэмэгдээд байвал
•    Чулуу нь шээсний урсгалд саад болох юм уу ямар нэгэн халдвар эсвэл бөөр муудах шалтгааны үүсвэр болж байвал мэс замал хийлгэх хэрэгтэй байдаг.
Өнөө үед ихэнх эмчилгээ нь өмнөх үеийг бодвол мэс засал хийлгэх нь арай бага болж байна.

•    Extracorporeal тэсрэлтийн lithotripsy нь бөөрний ойролцоо байрлах хагас инчээс үл ялиг бага чулуунуудыг устгахад хэрэглэдэг. Энэхүү арга нь чулууг бутаргахын тулд ultrasonic waves юм уу shock wave-г хэрэглэдэг. Тэгээд тухайн чулуунууд нь шээсээр биеэс гадагшилдаг байна.

•    Percutaneous nephrolithotomy  нь бөөрний ойролцоо юм уу дотор талд нь байгаа том чулуунд мөн бөөр болон түүний ойролцоох хэсгүүд нь буруу бүрэлдсэн тохиолдолд хэрэглэгддэг байна. Чулуу нь жижиг нүхээр бөөрөнд орж ирсэн endoscope-оор устгаж үгүй болдог юм байна.

•    Ureteroscopy нь бага хэмжээний шээсний tract доторх чулуунд хэрэглэгддэг юм байна.
•    Хэрвээ бусад аргууд нь төлөөлөхгүй юм уу боломжгүй байвал шаардлагатай түвшиний мэс заслыг хийлгэх хэрэгтэй.

Хүндрэлүүд

•    Муудсан өвчлөлтэй бөөрний үүрэг нь алдагдах юм уу эсвэл буурах
•    Бөөрний гэмтэл юм уу шархыг авчирдаг
•    Ureter-н түгжрэл бий болдог чулуунуудын дахин илрэх
•    Шээсний tract-н халдвар гэх мэт хүндрэлүүдтэй байдаг.

Урьдчилан сэргийлэх

Хэрэв та өмнө нь бөөрний чулуужилттай байсан бол хангалттай хэмжээний шээс гаргахын тулд өдөр бүр 6-8 аяга цай уугаарай.

Чулууны хэлбэрээс хамаарч чулуужилтаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд эм уух юм уу бусад арга хэмжээг өөртөө авах хэрэгтэй. Тусч болох зарим нэгэн төрлийн чулуужилтаас сэргийлж хоолны дэглэм ээ өөрчлөх хэрэгтэй.

 

emch.mn_logo.jpg