Бөөрний түүдгэнцрийн үрэвсэл

glomerulonephritis


Бөөрний түүдгэнцрийн үрэвсэл буюу гломерулонефрит нь бодисын солоилцоо болон дархлаа тогтолцооны гажуудлын улмаас бөөрний завсрын эд гэмтэж, улмаар бөөрний шүүх үйл ажиллагаа алдагддаг өвчин эмгэг юм.  Уг өвчнөөр голчлон 5-15 насны хүүхэд болон 30 хүртэлх насны залуучууд өвчлөх хандлагатай. 40 өөс дээш насанд өвчлөх магадлал ердөө 10 хувь байдаг байна. Харин хүйсийн харьцааны хувьд эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдийг бодвол 2 дахин илүү өвчлөх хандлагатай.

Шалтгаан хүчин зүйл

Шалтгаан, нөлөөлөх хүчин зүйлсийг бүлэглэн авч үзвэл:

Гадаад хүчин зүйлс

-       Бактери вирусийн халдвар / ангина, арьсны идээт үрэвсэл, чихний булаг, эндокардит, уушгины хатгаа; томуу, томуу төст өвчин, улаан бурхан, элэгний В,С вирус/

-       Эмийн зохисгүй хэрэглээ, хүнд металл, ургамал болон хорхой шавжны хор, химийн бодис

-       Хоол хүнсний харшил, даарах, гэмтэл, сэтгэл санааны хямрал, ажлын хортой нөхцөл

Дотоод хүчин зүйлс:

-       тухайн хүний дархлаа дутмагшил

-       Удамшил

-       Системийн өвчин, архаг хууч өвчин, хавдар, туяа эмчилгээ

Монгол оронд хамгийн давамгай нөлөөлдөг шалтгаан хүчин зүйлс бол халдвар, харшил юм.

Халдвар харшил хүний биеийн хамаалах тогтолцоо болох дархлаа тогтолцоог хүчтэйгээр идэвхжүүлдэг учраас гажуудал үүсч  уг өвчнийг үүсгэх эрсдэл өндөр байдаг.

Тэр дундаа та бидний нэрлэж заншсанаар хоолой өвдөх, ангинатах. Яагаад вэ гэвэл хоолойн өвчнийг үүсгэдэг стрептококк /бактери/ нь бөөрний эдийн уурагтай ижил төстэй бүтэцтэй уураг агуулах тул дархлаа тогтолцоо бөөрний эд уруу довтолж эхэлдэг байна.

Энэ өвчнийг үүсгэж байгаа шалтгаан хүчин зүйлээс хамаарч өвчин үүсэх эмгэг жам, механизм нь өөр өөр байдаг.

Бөөрний түүдгэнцрийн үрэвсэл нь  явцаасаа хамаарч цочмог, хоруу явцтай, архаг гэсэн 3 хэлбэртэй.

Таньд ямар шинж тэмдэг илэрч болох вэ?

-       Цустай шээх   – шээс махны шүүс, кола кофе шиг өнгөтэй болох

-       Хавагнах       – нүд, нүүр, шагай, хөл, хэвлий хэсгээр хавагнах ба дарж үзэхэд зөөлөн, шилжимтгий шинж чанартай.

-       Даралт ихсэх – бөөрний шүүлт алдагдаж ус биед ихээр хуримтлагдсанаар судсаар эргэлдэх цусны хэмжээ ихсэн даралт ихэснэ.

-       Шээсний хэмжээ багасах

-       Ууц нуруу, бөөрөөр хөших, чилэх

-       Халуурах

-       Амьсал давчдах, үе мөчөөр өвдөх

-       Жин нэмэгдэх

-       Хэвлийгээр өвдөх

-       Дотор муухайрах

-       Хоолны дуршил буурах

-       Суулгах, бөөлжих

-       Амьсгалын замын халдвар авах

-       Амны салст үрэвсэж, шархлах

Эдгээр шинж тэмдэгүүдийн илрэлээс хамаарч бөөрний түүдгэнцрийн үрэвслийг дараах байдлаар ангилна.

Цочмог:

-  Шээсний хамшинжит

-  Сонгомол хэлбэр

-  Нефроз хамшинжит

Архаг:

-  Далд хэлбэр

-  Шээс цустах хэлбэр

-  Нефроз хамшинжит

-  Даралт ихдэх

-  Холимог хэлбэр

Хэрхэн оношлох вэ?

Цусны ерөнхий шинжилгээ:

-       цус багадлын шинж

-       цагаан эсийн тоо бага зэрэг ихсэж болох ба энэ нь лимфоцит эстэй холбоотой.

Биохими шинжилгээ: уг шинжилгээ нь бөөрний шүүлтийн үйл ажиллагааг шалгах зорилготой

-       Креатинин ихсэх /хэвийн хэмжээнээс 40 хүртэл дахин ихсэнэ; үлдэгдэл азот,  эликтролтитүүдийн хэмжээ ихэсдэг; өөх тосны үзүүлэлтүүд ихэснэ; альбумин багассан байж болно/

Шээсний ерөнхий шинжилгээ: мөн л бөөрний үйл ажиллагааг харуулдаг шинжилгээ

-       Шээсний өнгө улаан хүрэн, цустай

-       Хувийн жин уураг алдалтын хэмжээнээс хамаарч 1020-оос их байна.

-       Уураг алдалт 1-3 г/л, хүндийн зэргээс хамаарч 20гл хүртэл алдана

-       Улаан эс гарах

Иммунологийн шинжилгээ:  Antistreptolysin O (ASO) буюу АСЛО

-       АСЛО нь стрептококк ийн халдварыг илтгэнэ.

-       Нийт өвчтөнүүдийн 60-80% д илэрдэг

-       Өвчний эхний 1-3 долоо хоногт ихэсч эхлэн, 3-5 дахь долоо хоногт дээд хэмжээндээ хүрч 6 сар дотор хэвийн хэмжээндээ орно.

Чанд авиа буюу эхо шинжилгээ:

-       Бөөрний хэмжээ хэвийн буюу жижгэрсэн, цуллаг эдийн нягтрал ихэссэн

-       Өөрчлөлт 2 талын бөөрийг зэрэг хамарсан байна.

Бөөрний эдийн биопси:

-       Цочмог гломерулонефритийн эмгэг бүтэц зүйн хэлбэрийг нарийн тодорхойлох зорилготой

-       Бөөрний эмгэгийн хүнд үед үүсдэг хамшинжүүд илэрсэн эсвэл удамшлын өгүүлэмжтэй хүмүүст,  болон цусан дахь креатининий хэмжээ хурдацтайгаар нэмэгдсэн тохиолдолд зайлшгүй хийнэ.

Дараах шинжилгээнүүдийг ялган оношлогоо хийх зорилгоор ашигладаг.

Рентген шинжилгээ:

-       Цээжний рентген: Бөөлжиж, суулгах үед

-       Хэвлийн рентген: хэвлийн болон нурууны өвдөлтийн үед

Толгойн компьютер томографи:

-       Хоруу явцтай даралт ихдэх,  тархины гэмтэл болон өөрчлөлттэй өвчтөнүүдэд зайлшгүй хийнэ

Эмчилгээ:

Архаг болон цочмог байдлаас хамаарч эмчилгээг ялгавартай хийх боловч дараах үндсэн зарчимтай.

  1. Дэглэм эмчилгээ -  Өвчний хүндийн зэргээс хамаарч эхний 30 хүртэл  хоногт дулаан орчинд хэвтрийн дэглэм бариулна
  2. Хоол эмчилгээ – эхний 1-2 долоо хоног жимс, жимсний шүүс, будааны зутан, дараагийн 1-2 долоо хоногоос амьтны  ба амьтны бус гаралтай уургийг кг жинд нь тооцон хэрэглүүлнэ. Даралт ихсэлттэй үед давсны хэрэглээг тодорхой хугацаанд хориглоно.
  3. Эмийн эмчилгээ – Өвчин үүсэхэд нөлөөлсөн шалтгаан хүчин зүйл, өвчний эмгэг жам болон шинж тэмдгийн эмчилгээг хослуулан хийнэ.
  4. Хяналт, дахин сэдрэхээс урьдчилан сэргийлэх –  эмнэлэгээс гарснаас  хойш 2 жилийн турш эмчилгээг үргэлжлүүлэх, үр дүнг хянах; хүндрэл үүсэх, өвчин дахих, сэдрэхээс сэргийлэн эмчийн хяналтад байна. Энэ хугацаанд шинжилгээнд өөрчлөлт илрээгүй тохиолдолд өвчин эдгэрсэн гэж үздэг. Харин сэдэрч, шинжилгээнд өөрчлөлт илрэх нь өвчин архаг хэлбэрт шилжиж байгааг илтгэнэ.

Бөөрний түүдгэнцрийн үрэвсэл нь шалтгаан, эмгэг жам, эмгэг бүтэц зүй, эмчилгээг эхэлсэн хугацаа болон үр дүнгээс хамааран нийт өвчтөний 20-80% нь 4-15 жилийн дотор бөөрний архаг дутагдалд хүрдэг.

 
profile