“Монгол бөх Гиннесийн номд” бөхийн барилдаанд цол олгох ёстой байжээ

Монголчуудын ганц дуртай спорт бол үндэсний бөх. Монгол, Өвөрмонгол, Буриад, Тува, Казах гээд монгол үндэсний бөх дэлхий дээр олон газрын эрсийг хамардаг спорт гэдгийг бид бүхэн мэднэ. Өнгөрсөн жил Монгол Бөхийн Холбооноос “Монгол бөх Гиннесийн номд“ бөхийн барилдааныг зохион байгуулж, 6096 эр зодог шуудгандаа багтаж ядан эр бярыг үзүүлэн 13 даваатайгаар барилдсан билээ. Энэ барилдааны зорилго бол дэлхийн содон хачин амжилтыг бүртгэдэг Гиннесийн номд монгол бөхийг тэмдэглүүлэх. 2002 онд өвөрмонголчууд 2000 гаруй бөх барилдуулан Гиннест бичүүлсэн байдаг. Харин Гиннесийн номд бичүүлэхэд тухайн үндэсний уламжлалт уралдаан тэмцээнийг бүрэн утга агуулгаар явуулдаг байна. Манайд нэг дутагдал гарсан нь зохион байгуулчихаад дараа нь цол олгосонгүй. Гиннесийн номд бичүүлэх шаардлагаар бол олон бөх барилдуулсан амжилтын зэрэгцээ цолыг нь бөхчүүдэд олгох ёстой байдаг аж. Тэгэхээр Монгол Улсын бүх хуулиудад нэг л заалт байдаг.

 

“Олон улсын гэрээнд энэ хуулиас өөрөөр заасан бол олон улсын гэрээг дагаж мөрдөнө” гэж. Иймээс манайд хөгжиж байгаа бүх л спорт олон улсын дүрэм жишгийг дагаж мөрддөг. Гиннесийн номд бичүүлэх асуудал ч олон улсын дагаж мөрдөх журмаар явагдана. Харамсалтай нь Гиннесийн номын шинжээч урд хөршийн гаралтай нөхөр тоог нь анзаараад байсан боловч түрүүлсэн, үзүүрлэсэн, шөвгөрсөн бөхөд цол олгодгийг мэдсэнгүй өнгөрч. Хэрэв мэдэ ж байсан бол цолны асуудал сөхөгдөн УИХ-аар бөхийн цолны тухай хуульд өөрчлөлт орох байж. Тэгэхээр энэ асуудал МБХ-ны тэргүүн Р.Нямдоржийн буруу биш. Ерөөсөө бөхийн цолыг хэт хатуу хуульчилдаг нь буруу юм. Хуулиндаа онцгой тохиол, цаг хугацаа, баяр үйл явдалд цол олгодог байхаар засах байж. Тэгэхгүй 6096 бөхөөс 13 даван түрүүлж байхад цол олгохгүй байна гэдэг учир дутагдалтай. Архангайн Хашаатын харьяат Ч.Санжаадамба бол Монгол туургатны барилдаанд гурав түрүүлсэн. Цэргийн хурц арслан байхдаа Бөхийн холбооны ойн баярт 512 бөх барилдсан барилдаанд ч түрүүлж улс, аймгийн чанартай хэчнээн том барилдаанд хүчийг үзүүлэн түрүүлэв. Энэ мэтчилэн олон бөхчүүд наадмаас гадна улс түмнийг хөгжөөн заал, танхимын барилдаанд амжилттай барилддаг. Амжилтаар нь үнэлэн цол олгох ёстой баймаар. Японы сумо бөхийн холбоо өөрсдөө цолоо олгодог. Амжилтаар яаж эрэмбэлэн барилдуулдаг билээ. Гэтэл манайд болохоор наадамд цол аваа л бол болоо. Тэгэхээр жинхэнэ тамир чин хүний чадлыг шалгасан тэмцээн уралдаан болохгүй байгаа юм.

 

Мөн ганц наадамд цол олгодгоос болоод хахууль өргөн хүрээнд нэвтэрсэн. Дэлхийн спортын хандлага бол допинггүй, хахуульгүй өрсөлдөөнт спорт. Монгол бөхөд хахууль өгч цол авлаа гэхэд АТГ шалгах эрх зүйн үндэслэл байхгүй. Тэгээд нэг их допингийн шинжилгээ хийснээ гайхуулдаг юм. Хахууль өгөөд цол авч болдог болохоор допингийн шинжилгээ хийлгэх шаардлага юу байна. Саяхан Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 100 жилийн ойгоор бөхөд цол олгох асуудал яригдлаа. Бөхийн цол олгох нь хүртэл улс төрийн хүрээнд ингэтлээ орчих гэж. Социализмын үед биеийн тамир спартакиадын баяр, улсын аваргаар олон бөх цол авсан л байдаг шүү дээ. Ийм байдлаар хуульдаа тусгаж өгвөл бөхийн цол олгох арай илүү уян хатан болох юм. Иймээс монгол бөхийн цол олгох тухай хуульд өөрчлөлт оруулахыг УИХ-ын гишүүдээс хүсч байна даа.

 

Б.ПҮҮЖЭЭ

Үндэсний мэдээ