Үнээр боомилохын оронд өөрийг сэтгэвэл дээрсэн

Жил бүрийн оны төгсгөлд машины хэмээх тодотголтой ченжүүдийн халаасыг түнтийлгэдэг “муухай” заншил манайд тогтоод чамгүй хугацааг ардаа орхижээ. Муухай гэдэг нь энгийн худалдан авагч бидний хувьд л болохоос биш тэдгээр нөхдийн хувьд ёстой л нэг сайн хийж авдаг алтан үе гэж хэлж болно.

Энэ жилийн хувьд ч гэсэн ээлжит “сезон” эхэлж байгааг Сангийн сайд нь албан ёсоор тунхагласнаар авто машины үнэ даруй 500 мянгаас нэг сая хүртэлх төгрөгөөр нэмэгдсэн талаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр цацах болов. Нөгөө л жил бүрийн эцэст яригддаг авто машины онцгой албан татварт нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьсан нь ийнхүү үнэ нэмэх аятайхан боломжийг ченжүүдэд олгосон нь тэр.

Хэдийгээр хуулийн төслийг өмнөх жилүүдийн адилаар УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэх боломжгүй гэж 76 гишүүнийх нь олонхи үзсэн ч “өөдгүй” үнэ мөн л буусангүй. Үүнийг нэгэнт зохицуулах арга байхгүй гэдгийг сүүлийн хэдэн жилд нотолчихсон болохоор энэ талаар олон юм нурших нь илүүц биз.
Харин энэ удаагийн хуулийн өөрчлөлтөөр оруулж ирсэн нэгэн шинэлэг санаа нь тансаг хэрэглээний татвар байсан юм. Тодруулбал, гадаадын хөгжингүй зарим оронд мөрддөг өндөр өртөгтэй бараа бүтээгдэхүүнд ноогдуулдаг татварыг авто машины хэрэглээнд суулгахыг зорьжээ. Тэгэхдээ тухайн  тээврийн хэрэгслийн өөрийн өртөг бус хөдөлгүүрийн багтаамжийг нь чухалчилж үзээд 3500-4500 багтаамжтай хөдөлгүүрийн нэг шоо метр тутамд 120-175 төгрөг, 4500-аас дээшхид нь 190-250 төгрөгийн жилийн татвар ногдуулах байв.

Ингэснээр сүүлийн жилүүдэд тоо нь эрс нэмэгдэх болсон жийпнүүдий “хазаарлаад” зогсохгүй агаарын бохирдлоо ч багасгана гэсэн зорилтыг хамтад нь дэвшүүлсэн. Үүнээс гадна хамгийн ихээр хорт утаа ялгаруулдаг гэх “өвөө” машинуудыг өргөн хэрэглээнээс халах зорилгоор хөдөлгүүрийн багтаамжаас шалтгаалан үйлдвэрлэгснээс нь хойш 10-дээш жил болсон тээврийн хэрэгслүүдэд 6000-13000 долларын онцгой албан татвар ноогдуулахыг зорьсон нь сайшаалтай л хэрэг. Гэвч энэ бүхэнд биелэх тавилан тохиосонгүй. Харин дээрх хуулийн төсөлд татвар нэмэх талаар л олон заалтууд нэмэгдсэнээс бус он залуу шинэ авто машинуудын худалдааг дэмжихэд чиглэсэн татварын хөнгөлөлт зэргийн наад захын зохицуулалтыг оруулаагүй нь нөгөө талаар Улаанбаатар хотын авто замын даацтай холбоотой гэнэ.
Өдөр ирэх тусам өсөн нэмэгдэх автомашины хэрэглээнээс үүдэж нийслэлийн авто зам ачааллаа дийлэхээ байж хаа сайгүй бөглөрөл үүсэх нь улаанбаатарчуудын мэдрэлийн эсийг ихээр барах болсон. Арга ч үгүй биз дээ энэ оны эхний найман сарын байдлаар 31341 авто тээврийн хэрэгслийг улсын хилээр нэвтрүүлсэн нь өмнөх оны мөн үеэс даруй 2.2 дахин нэмэгдсэн байна. Энэ эрчээрээ өсөлт үргэлжилбэл 2015 оны гэхэд улсын хэмжээнд авто машины тоо даруй 560 мянга давах тооцоо байгаа аж. Тиймээс авто замаа таг бөглөрөхөөс нь өмнө ийнхүү татварын бодлогоороо зохицуулахыг оролдсон нь энэ удаад амжилт олсонгүй бололтой. Гэхдээ энэ бол аргаа барсан улсын барьдаг бодлого гэж хэлмээр.

Учир нь дэлхийн улс орнуудад авто машинуудынх нь тоо манайхаас 10-20 дахин илүү гарчихсан ч замын хөдөлгөөнөө түгжирэлгүйгээр зохицуулж болоод л байгаа. Гэтэл манайхан болохоор замын асуудлаа шийдэж чадахгүй ч юм уу, чадах сонирхол байхгүй дээ ч юм уу энэ талаар ямар нэгэн арга хэмжээ авахын оронд иргэдийнхээ хүсэл сонирхлыг боох аргыг сонгож буй нь харамсалтай.

Уг нь хүн амынх тал хувь төвлөрсөн нийслэлээ тэлж шинэ суурьшлын бүс зарлаж, хурдны зам, хурдан метро зэрэг дэд бүтцээр нь хангачихвал өнөөдрийн зовлон үгүй болчих боломж байдаг л байх.

Ц.МӨНХЖИН